Αρχική

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Τὸ πανηγύρι ἀποτελεῖ ἕναν ἀπὸ τοὺς ἀνθεκτικώτερους θεσμοὺς τοῦ ἑλληνικοῦ λαϊκοῦ πολιτισμοῦ. Ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὴν βυζαντινὴ περίοδο μέχρι σήμερα, διατηρεῖ τὴν θέσι του ὡς σημεῖο ἀναφορᾶς τῆς κοινότητας, καὶ παρ’ ὅτι οἱ μορφὲς καὶ οἱ λειτουργίες του ἔχουν σὲ πολλὲς περιπτώσεις μεταβληθῆ, ὁ πυρῆνας του παραμένει μέχρι καὶ σήμερα ἀναλλοίωτος [1].

Ἀπό τό «χαῖρε» τῆς ἀρχαίας πόλεως, στό «εἰρήνη σοι»

τῆς ἐκκλησιαστικῆς σύναξης καί στήν νεωτερική του ἀποδυνάμωσι

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Εἰσαγωγικά: ὁ χαιρετισμός ὡς θεμελιώδης λόγος 

Ὁ χαιρετισμός, ἄν καί συχνά ἀντιμετωπίζεται ὡς τυπικό κοινωνικό σχῆμα, συνιστᾶ στόν ἑλληνικό καί βυζαντινό πολιτισμό θεμελιώδη πρᾶξι λόγου μέ ἔντονο ἠθικό, ὀντολογικό καί ἐκκλησιολογικό περιεχόμενο. Στίς ἀρχαῖες  ἑλληνικές καί βυζαντινές κοινωνίες, δέν λειτουργεῖ ὡς ἁπλό κοινωνικό «σῆμα εἰσόδου» στήν διαπροσωπική ἐπικοινωνία.

Μέρος Β΄

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Ἡ ποιητική συλλογή "Ἠπειρώτικο" τοῦ Φώτη Μότση συνιστᾶ μία ἀπό τίς πιό ἐνδιαφέρουσες καί λιγότερο προβεβλημένες σύγχρονες ἀπόπειρες νά ἀποδοθῆ ἡ Ἤπειρος ὄχι ὡς ἁπλός τόπος, ἀλλά ὡς ὀντολογική καί ἀνθρωπολογική ἐμπειρία.

Ὁ ἴδιος ὁ τίτλος τῆς συλλογῆς, Ἠπειρώτικο, ἴσως ἐμπεριέχει τό βαθύτερο ποιητικό της μυστικό. Ἡ λέξι λειτουργεῖ ὡς ἐπιθετικός προσδιορισμός ἑνός ἀποσιωπημένου οὐσιαστικοῦ πού ποτέ δέν κατονομάζεται πλήρως· κατ’ ἐκτίμησι ὑπονοεῖ: ἠπειρώτικο τραγούδι, μοιρολόι, βίωμα, ἄκουσμα, παράπονο, ἴσως ἀκόμη καί ἠπειρώτικο πεπρωμένο. Ἡ σιωπή αὐτοῦ τοῦ ἐννοουμένου ὑποκειμένου δέν εἶναι ἔλλειψι, ἀλλά ποιητική στρατηγική, γιατί ἐπιτρέπει στήν λέξι νά ἀποκτήσει χαρακτῆρα σχεδόν ὀντολογικό.

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Ὑπάρχουν τόποι πού δέν στέκονται ἀπέναντι στόν ἄνθρωπο ὡς σκηνικό, ἀλλά εἰσχωροῦν μέσα του σάν δεύτερη φύσι τῆς μνήμης. Ἡ Ἤπειρος εἶναι ἕνας τέτοιος τόπος: πέτρα πού θυμᾶται, χιόνι πού ἠχεῖ, πηγάδι πού φυλάσσει οὐρανό, κλαρῖνο πού ἐπιστρέφει ἀπό τά βάθη τοῦ χρόνου. Ἐδῶ ἡ γῆ δέν εἶναι οὐδέτερη ὕλη, ἀλλά σῶμα πού ὑπομένει, πενθεῖ καί ἀνασαίνει μαζί μέ ὅσους τήν κατοίκησαν. Στήν ποίησι τοῦ Μιχάλη Γκανᾶ «Γυάλινα Γιάννενα» (1989) καί τοῦ Φώτη Μότση «Ηπειρώτικο(2006), ἡ ἠπειρωτική γῆ παύει νά εἶναι γεωγραφία καί μεταβάλλεται σέ μορφή συνείδησης: στόν πρῶτο ὡς χιονισμένη μνήμη τῆς ἀπουσίας, στόν δεύτερο ὡς χθόνιο βάθος πού γεννᾶ φωνή, ὄνειρο καί ἐπιστροφή.

Της Άννας Βασιάδη*

Αν και κλείνουμε115χρόνια από τον θάνατό του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ποτέ άλλοτε δεν ήταν πιο επιβεβλημένη ή επίκαιρη η ανάγνωση του έργου του. Εκκινώντας παράδοξα,δια στόματος Γιώργου Σεφέρη, ας μεταφερθούμε σε εκείνη τη σκηνή, του θανάτου του· διαβάζουμε στο Ημερολόγιο, ΜέρεςΑ’

Σκιάθος 1930, σπίτι του Παπαδιαμάντη.

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Εἰσαγωγικά :

Τό πολιτικό ὑπόβαθρο τῆς ἰδεολογικῆς σύγκρουσης (1438–1453)

Ἡ ἰδεολογική ἀντιπαράθεσι πού ἐκδηλώνεται στά τελευταία χρόνια τοῦ Βυζαντίου δέν μπορεῖ νά κατανοηθῆ χωρὶς νὰ λάβει κανεὶς ὑπ' ὄψιν του τήν πολιτική κατάστασι τῆς αὐτοκρατορίας, κατά τήν περίοδο, κυρίως, ἀπό τήν Σύνοδο τῆς Φερράρας–Φλωρεντίας(1438–1439)[1] ἕως καίτήν Ἅλωσι τῆς Κωνσταντινούπολης.

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Ἀνάμεσα στὰ ἑλληνικὰ πασχαλινὰ ἔθιμα, ἐκεῖνο τοῦ Γηρομερίου Θεσπρωτίας κατέχει μία μοναδικὴ θέσι. Τὴν Δευτέρα τοῦ Πάσχα, οἱ κάτοικοι τοῦ χωριοῦ ἀμέσως μετὰ τὴν θεία λειτουργία στὸν ἱερὸ Ναὸ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου, μεταβαίνουν στὸν κοιμητηριακό ναὸ τῆς Μεταμόρφωσης τοῦ Σωτῆρος τοῦ νεκροταφείου.

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

Εἰσαγωγικά

Ἡ μορφή τοῦ Ἰούδα τοῦ Ἰσκαριώτη στή Βυζαντινή Τέχνη δέν συγκροτεῖται ὡς ψυχολογικό πορτραῖτο οὔτε ὡς ἠθικολογική καταδίκη, ἀλλά ὡς θεολογικός καί ἐκκλησιολογικός τύπος. Γνωρίζουμε ὅτι ἡ Βυζαντινή Τέχνη, ὡς λειτουργική καί θεολογική δημιουργία, δέν ἀποσκοπεῖ στήν ἀναπαράστασι γεγονότων μέ ἱστορική ἀκρίβεια, ἀλλά στήν ἀποκάλυψι τοῦ νοήματος τους ἐντός τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐμπειρίας.

Δημητρίου Μίχα, φιλολόγου

«Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια,
ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν εὐχαριστήρια,
ἀναγράφω σοι ἡ Πόλις σου Θεοτόκε.
Ἀλλ' ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον,
ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον,
ἵνα κράζω σοι· Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε».

Α’ Εἰσαγωγικὰ:

Ὁ Ὕμνος τῶν Χαιρετισμῶν, γνωστὸς καὶ ὡς Ἀκάθιστος Ὕμνος, ψάλλεται, λόγω σεβασμοῦ, σὲ ὄρθια στάσι τῶν πιστῶν[1], ἀποτελεῖ δέ, ἕνα ἀπὸ τὰ ἱερώτερα καὶ τὰ πλέον ἀξιαγάπητα ποιητικὰ δημιουργήματα τῆς βυζαντινῆς ὑμνογραφίας, καὶ παρ’ ὅτι μορφολογικὰ εἶναι Κοντάκιο, ἀποκαλεῖται Ὕμνος. Ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ περισσότερο ἐνδιαφέροντα ὑμνολογικά παραδείγματα ὅπου ἡ λογοτεχνικὴ κατηγορία (κοντάκιον) καὶ ἡ λειτουργικὴ ὀνομασία (ὕμνος) δὲν ταυτίζονται.