Αδελφότητα Ζωτικιωτών Αθήνας
Σύλλογος  Ζωτικιωτών "Η Βρυτζάχα"
Η ιστοσελίδα δημιουργήθηκε και συντηρείται από την Αδελφότητα Ζωτικιωτών Αθήνας

Αρχείο φωτογραφιών

Σύνδεση χρήστη

Επισκέψεις

6928574
ΣήμεραΣήμερα216
ΧθεςΧθες231
Τρέχουσα εβδομάδαΤρέχουσα εβδομάδα662
Τρέχων μήναςΤρέχων μήνας3427
Γεν. ΣύνολοΓεν. Σύνολο6928574

Η ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟ ΖΩΤΙΚΟ - ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

του Ι.Μότση

Α. ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

Το Ζωτικό πριν τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ήταν ένα χωριό γεμάτο ζωή. Ηταν το κεφαλοχώρι της περιοχής, η έδρα του σχολαρχείου και ο τόπος όπου η κτηνοτροφία σε στενή αλληλεξάρτηση με την γεωργία ήταν η κύρια απασχόληση των κατοίκων του.

Η οργάνωση της κοινοτικής ζωής στο Ζωτικό διατηρούσε μια ισόρρο­πη σχέση μεταξύ των παραγωγι­κών διαδικασιών και των λειτουρ­γιών του περιβάλλοντος χάρις σε ένα πολιτισμικό σύστημα επιβίω­σης, τον "Κοινοτικό Τρό­πο Παραγωγής”, ένα μοναδι­κό μοντέλο κοινωνικής, οικονομι­κής και πολιτισμικής οργάνωσης με σημαντική παράδοση στις α­γροτικές περιοχές της Ελλάδας μέ­χρι τα τέλη της δεκαετίας του 40.

Αυτή η οικονομική οργά­νωση της κοινότητας ήταν τμήμα μιας επαλ­ληλίας σχέσεων, αρχών και λει­τουργιών, οι οποίες βασίζονταν στις παραδοσια­κές τεχνικές διαχείρισης φυσικών πόρων, όπως προστασία εδάφους, υδάτινων πόρων και ανακύκλωση θρεπτικών υλικών μέσα στο ίδιο το χωράφι, όπου τα υπολείμματα (κοπριές, φύλλα, άχυρα κλπ.), αποικοδομούνταν και απέδιδαν τα θρε­πτικά τους στοιχεία. Οι λειτουργίες στο κοινοτικό νοικο­κυριό ήταν όχι μόνο ποικιλόμορ­φες, αλλά και αλληλένδετες σε ση­μείο που να διατηρούν μια ισόρρο­πη σχέση μεταξύ των παραγωγι­κών διαδικασιών και των λειτουρ­γιών του περιβάλλοντος.

Η κτηνοτροφία ήταν η βασική ασχολία των κατοίκων του Ζωτικού. Στην Βρυτζάχα τα κοπάδια από αιγοπρόβατα πλησίαζαν τα δεκαπέντε χιλιάδες κεφάλια  και περί τα εκατό γελάδια σε ελεύθερη βοσκή σε όλο το βουνό, εκτός από κάποιες μικρές καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Για την εξυπηρέτηση δε της κτηνοτροφικής παραγωγής είχαν κατασκευαστεί στους τόπους βοσκής ειδικά καταλύματα (στάνες), τα οποία αποτελούσαν τμήμα της υποδομής της αγροτικής εκμετάλλευσης. Τα γάλα υφίστατο στην οικογενειακή αγροτική εκμετάλλευση όλη την απαιτούμενη επεξεργασία για την παραγωγή των τελικών προϊόντων (τυρί, βούτυρο, κεφαλοτύρι κλπ.) τα οποία καλύπτανε σε ένα πρώτο στάδιο την οικογενειακή ζήτηση και ενίοτε παράγανε ένα πρωτογενές πλεόνασμα. Αυτό το πλεόνασμα, ενισχυμένο με το πλεόνασμα σε κρέας ανταλλάσσονταν στο εμπόριο των πλησιέστερων αστικών κέντρων (Ιωάννινα, Παραμυθιά) με μια σειρά προϊόντων σε μορφή πρώτων υλών (υφάσματα, δέρματα, εργαλεία, οικιακά σκεύη κ.ά.) και σε μορφή υπηρεσιών.

Η εριουργία αποτελούσε στοιχείο της δομής της οικογενειακής αγροτικής εκμετάλλευσης, η οποία κάλυπτε σε σημαντικό βαθμό της ανάγκες ένδυσης των κατοίκων. Το μαλλί υφίστατο την κατάλληλη επεξεργασία και ο αργαλειός αποτελούσε απαραίτητο εργαλείο σε κάθε νοικοκυριό.

Η γεωργία αποτελούσε τον δεύτερο πυλώνα της αγροτικής οικονομίας στο Ζωτικό. Συντελούσε τόσο στην εξυπηρέτηση των διατροφικών αναγκών του νοικοκυριού, όσο και στην διατροφή των κοπαδιών.

Η οργάνωση της αγροτικής κοινοτικής οικονομίας του Ζωτικού ευνοούσε την άσκηση επιτηδευμάτων όπως του κτίστη, του μαραγκού, του τσαγκάρη, του ράφτη, του παντοπώλη κλπ. για την κάλυψη των αναγκών της κοινότητας στον τομέα της στέγης, ένδυσης, μεταποίησης, εμπορίας κλπ.

Μετά την κατοχή και την μαζική εκδίωξη, τον Σεπτέμβριο του '44, στην Αλβανία των Τσάμηδων από την περιοχή της Θεσπρωτίας, οι εκκενωθείσες περιοχές απαλλοτριώθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση με μια σειρά διαταγμάτων στις αρχές της δεκαετίας του 50 και απεδόθησαν σε ντόπιους και εποίκους. Από τότε ξεκινά και η αποδόμηση του Κοινοτικού Τρόπου Παραγωγής στο χωριό μας.

Ενα τμήμα των κατοίκων του Ζωτικού μετοίκησε στις απαλλοτριωμένες περιοχές της Θεσπρωτίας και λίγο αργότερα – αρχές της δεκαετίας του 60 - ξεκινά ένα δεύτερο κύμα μετανάστευσης, ένα τμήμα του οποίου κατευθύνεται στο εξωτερικό (Βέλγιο, Γερμανία, Ελβετία, ΗΠΑ, Αυστραλία) και το άλλο στο εσωτερικό, κυρίως στην Αθήνα.

Το Ζωτικό στερείται έτσι το βασικό του εργατικό δυναμικό, κυρίως άντρες των ηλικιών από 20 έως 45 ετών. Οι επιπτώσεις της στέρησης αυτής ήταν σημαντικές. Παραδοσιακές ασχολίες - κτηνοτροφία και γεωργία - αρχίζουν να φθίνουν ραγδαία.

Η κτηνοτροφία μειώνεται σημαντικά. Τα κοπάδια στο βουνό μειώνονται δραματικά και περιορίζονται στην παραγωγή γάλακτος και κρέατος. Δεν υπάρχει ολοκληρωμένη επεξεργασία του γάλακτος, παρά μόνο για οικιακή χρήση. Το υπόλοιπο παραδίδεται για επεξεργασία σε ειδικές μονάδες.

Η γεωργία αρχίζει και αυτή να φθίνει, με μικρότερο ρυθμό από την κτηνοτροφία. Μερικές καλλιεργήσιμες εκτάσεις μετατρέπονται σταδιακά σε βοσκότοπους(1), σε άλλες αλλάζει το είδος της καλλιέργειας και από καλλιέργεια σιτηρών μεταβαίνουμε είτε σε καλλιέργεια τριφυλλιού, για την εξυπηρέτηση κυρίως των οικόσιτων πια ζώων είτε σε δενδροφύτευσή τους από οπωροφόρα δένδρα και αμπέλια, στοχεύοντας σε προσπόριση εισοδήματος από την πώληση των καρπών τους.

Οι νέες γενιές προσανατολίζονται στην αναζήτηση θέσεων εργασίας στα αστικά κέντρα, καθώς και στην ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση, με αποτέλεσμα η φυλορροή του χωριού μας να συνεχιστεί με ταχύτερους ρυθμούς από αυτούς της δεκαετίας του 50.

Η αγροτική οικονομία του χωριού μας, η οποία παρουσίαζε και χαρακτηριστικά μιας αυτάρκους και αειφόρου οικονομίας ουσιαστικά διαλύεται και η μικρή κοινωνία του Ζωτικού αναζητεί νέους προσανατολισμούς.

Β. Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Σήμερα το Ζωτικό αριθμεί 260 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2001), με εμφανή τα σημάδια γήρανσης αυτού του πληθυσμού.

Η αγροτική οικονομία παρουσιάζει έντονα τις διαρθρωτικές αδυναμίες της "υπολειμματικής" ή "οριακής" αγροτικής οικονομίας, κυριότερες των οποίων είναι:

  1. 1) Η έλλειψη επαρκούς αγροτικού ανθρώπινου δυναμικού
  2. 2) ο μικρός και πολυτεμαχισμένος κλήρος,
  3. 3) η ανεπαρκής και μη ορ­θολογική αξιοποίηση των υδάτι­νων πόρων και
  4. 4) η ανεπαρκής και ανορθολογική α­ξιοποίηση των βοσκοτόπων

Στο βουνό βόσκουν το καλοκαίρι σε ελεύθερη βοσκή 600 περίπου αιγοπρόβατα και 50 γελάδια. Η οριοθέτηση των βοσκοτόπων για κάθε κατηγορία των ποιμενικών αυτών ζώων χαρακτηρίζεται από ανορθολογισμό, η δε υποδομή στην αξιοποίηση των πηγών του βουνού για την εξυπηρέτηση των κτηνοτροφικών μονάδων είναι ανεπαρκέστατη έως και μεροληπτική σε βάρος των μεγάλων ζώων (βοοειδών και αγρίων αλόγων).





Η έλλειψη μελέτης στοιχειωδώς ορθολογικής διαχείρισης(2) των βοσκοτόπων γίνεται καταφανής από τον περιορισμό, με απόφαση του Δήμου Σελλών, του χώρου βοσκής των βοοειδών σε μια έκταση του βουνού, το Βράτιμο, η οποία είναι παντελώς ακατάλληλη για το είδος αυτό των ζώων, τόσο λόγω της μορφολογίας του εδάφους της (οξύ επικλινές, δύσβατο και πετρώδες) όσο και της βλάστησής της (ξυλώδης με θαμνώδη μορφή και διάσπαρτες συδενδρίες).{mosimage}Δεν χρειάζεται να κατέχει κανείς γεωτεχνικές γνώσεις για να διαπιστώσει πως η βοσκοϊκανότητα(3) της έκτασης αυτής για το συγκεκριμένο είδος ζώων είναι σχεδόν μηδενική.Σ’ αυτό πρέπει να προσθέσει κανείς και την απαγόρευση χρήσης των δεξαμενών ομβρίων υδάτων από τα βοοειδή, έτσι που σήμερα τα βοοειδή να ποτίζονται σε αυτοσχέδιες ποτίστρες, με νερό, το οποίο μεταφέρεται με βαρέλια από το χωριό!!
Είναι η κοινή λογική, το κοινό περί δικαίου αίσθημα, αλλά και ο νόμος, που υπαγορεύουν να κατοχυρωθεί και για τα ζώα αυτά τόσο ο κατάλληλος τόπος βοσκής, όσο και μια ποτίστρα, ό,τι ακριβώς συμβαίνει και με τα αιγοπρόβατα.

 

 
Τα αποτελέσματα αυτής της διαχείρισης των βοσκοτόπων από την πλευρά του Δήμου Σελλών και της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης(4) στους οποίους έχει μεταφερθεί η ευθύνη διαχείρισης των βοσκοτόπων είναι καταστροφικά για το μέλλον της κτηνοτροφίας στο Ζωτικό, επειδή:
α. επιδεινώνεται ο ήδη πολύ χαμη­λός συντελεστής παραγωγικό­τητας της  εργασίας στην αγροτική οικονομία του Ζωτικού.
  1. β. αποτρέπει την ενασχόληση των νέων του Ζωτικού ή την προσέλκυση στην ενασχόληση με την αγροτική οικονομία οικονομικά ενεργών Ζωτικιωτών.
  2. γ. διασπά την κοινωνική συνοχή της αγροτικής κοινότητας και
  3. δ. υποθάλπει πράξεις αυθαιρεσίας σε βάρος της βοσκοϊκανότητας των βοσκοτόπων, αλλά και του ορεινού οικοσυστήματος.
Φαινόμενα αυθαιρεσίας σε βάρος του ορεινού οικοσυστήματος του Ζωτικού έχουν παρατηρηθεί και στο πρόσφατο παρελθόν και καταδικαστεί από το σύνολο των κατοίκων του Ζωτικού.
Πέραν των κοπαδιών στο βουνό, στο Ζωτικό λειτουργεί και μια κτηνοτροφική μονάδα ημισταυλισμένων προβάτων και θα ήταν χρήσιμη μια συγκριτική μελέτη της αποδοτικότητας των δύο διαφορετικών τρόπων κτηνοτροφικής παραγωγής στο Ζωτικό.
Για την επεξεργασία του γάλακτος λειτουργεί στο Ζωτικό μια μονάδα, η οποία παράγει αρίστης ποιότητας γαλακτοκομικά προϊόντα, τα οποία διατίθενται στο εμπόριο.
Το Ζωτικό διαθέτει αρκετές πηγές η ορθή αξιοποίηση των οποίων θα λειτουργούσε για την ενίσχυση της γεωργίας είτε ως ανεξάρτητης δραστηριότητας, είτε ως υποστηρικτική δραστηριότητα της κτηνοτροφίας. Με την εγκατάσταση της κεντρικής ύδρευσης οι πηγές αυτές στην πλειονότητά τους εγκαταλείφθηκαν και συνήθως χρησιμοποιείται το νερό της κεντρικής ύδρευσης για το πότισμα των κήπων, ακόμη και τους καλοκαιρινούς μήνες κατά του οποίους παρατηρείται και λειψυδρία.
Η γεώτρηση του Βελέβου είχε θετικές συνέπειες στην ενίσχυση του κεντρικού δικτύου ύδρευσης. Οι θετικές αυτές συνέπειες κινδυνεύουν να εξουδετερωθούν αν δεν ληφθούν μέτρα αξιοποίησης των φυσικών πηγών για την εξυπηρέτηση των γεωργικών αναγκών του χωριού, στο πλαίσιο ενός προγράμματος ανόρθωσης της αγροτικής του οικονομίας στο σύνολό της.
Γ. ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Είναι σαφές ότι μια πολιτική για την ανόρθωση της αγροτικής οικονομίας του Ζωτικού πρέπει να έχει αειφορι­κό χαρακτήρα, για να εξασφα­λιστεί η μακροχρόνια ευημερία των αγροτικών περιοχών του Ζωτικού και η ακμαιότητα του αγροτικού του οικο­συστήματος. Να ανατρέπει ταυτόχρονα τις διαρθρωτικές αδυναμίες της αγροτικής οικονομίας., χωρίς αυτή η ανατροπή να προϋποθέτει την υιοθέτηση των μεθόδων και τεχνικών της καπιταλιστικής αγροτικής οικονομίας, ούτε πάλι αυτή να αναζητεί λύσεις στον κοινοτικό και μόνο τρόπο αγροτικής παραγωγής.
Το μοντέλο της αειφορικής αγροτικής οικονομίας μπορεί να μετατρέψει τις σημερινές διαρθρωτικές αδυναμίες της αγροτικής οικονομίας του Ζωτικού σε πλεονεκτή­ματα, αρκεί να αποτυπωθεί σε μορφές και δράσεις, οι οποίες θα στοχεύουν:.
  1. 1. Στην ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας στην αγροτική οικονομία, ώστε να κατοχυρωθεί η κρίσιμη μάζα αγροτικού πληθυσμού. Η αύξηση του συντελεστή παραγωγικότητας της εργασίας στην αγροτική οικονομία αποτελεί προϋπόθεση για την παραμονή στον αγροτικό τομέα των νέων του Ζωτικού, ή στην προσέλκυση στον τομέα αυτό οικονομικά ενεργών Ζωτικιωτών.
  2. 2. Στην οργανική σύνδεση της φυτικής παραγωγής με την κτηνοτροφία. Οι μικρές και διάσπαρτες καλλιεργήσιμες εκτάσεις στο Ζωτικό πρέπει να αξιοποιηθούν με κατάλληλες καλλιέργειες υποστηρικτικές της κτηνοτροφίας. Ανάλογα με την ιδιαιτερότητα του καλλιεργήσιμου εδάφους δεν αποκλείονται και άλλες καλλιέργειες, οι οποίες μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα της γεωργικής γης.
  3. 3. Στην ορθολογική διαχείριση των βοσκοτόπων και των υδάτινων πόρων. Για την διαχείριση των βοσκοτόπων του Ζωτικού πρέπει να συντάσσεται αντίστοιχη μελέτη διαχείρισης από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και να εξασφαλιστεί η αναγκαία υποδομή για την εξυπηρέτηση των αναγκών όλων των εκτρεφομένων ζώων.
  4. 4. Στην στοχοθετημένη ανάπτυξη και διαφοροποίηση της Οικονομίας του Αγροτικού Χώρου, ώστε να δημιουργη­θούν εξωαγροτικές πηγές συμπληρωματικού εισοδήμα­τος για τον αγροτικό πληθυσμό. Αυτές οι πηγές μπορεί να προέρχονται από αγροτουριστικές, βιοτεχνικές και οικοτεχνικές δραστηριότητες, από την παραγωγή ειδικών προϊόντων και από την αξιοποίηση της ζήτησης υπηρεσιών εναλλακτικών μορφών τουρισμού.
  5. 5. Στην προώθηση των συλλογικών επιχειρήσεων των αγροτών, με την μορφή μονάδων κοινωνικής οικονομίας.
  6. 6. Στην βελτίωση του συστήματος σχεδιασμού της αγροτικής ανάπτυξης σε επίπεδο Τοπικής και Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Οι αρμόδιες υπηρεσίες της Δ/νσης Αγροτικής Οικονομίας της Ν.Α. Ιωαννίνων θα πρέπει να αξιοποιήσουν το επιστημονικό γεωτεχνικό προσωπικό, τόσο για τον σχεδιασμό και εποπτεία μιας ολοκληρωμένης αγροτικής πολιτικής προσαρμοσμένης στην ποικιλότητα των οικοσυστημάτων του νομού, όσο και για την έγκαιρη διορθωτική τους παρέμβαση, όπου αυτή απαιτείται..
  7. 7. Στην αναβάθμιση και εμπλουτισμό των γνώ­σεων, ικανοτήτων και δεξιοτήτων του ενεργού αγροτικού πληθυσμού για εφαρ­μογή κατάλληλων καλλιεργητικών πρακτικών και οργανωτικών καινοτομιών στην παραγωγή και διάθεση των αγροτικών προϊόντων.
  8. 8. Στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η οποία αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο ενεργητικού της Οικονομίας του αγροτικού χώρου.
Σημείωση: Με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Σελλών το καλοκαίρι 2010 επετράπη η ελεύθερη βοσκή των βοοειδών


(1) Βοσκότοπος: Έκταση, στην οποία αναπτύσσεται βλάστηση ποώδης ή ξυλώδης με θαμνώδη μορφή ή και μικτή, η κύρια παραγωγή της οποίας αποτελεί τροφή για μεγάλα ή μικρά ποιμενικά, οικόσιτα και άγρια ζώα, έστω και αν υπάρχουν σ' αυτή διάσπαρτες· συδενδρίες ή μικρές λόχμες δασικών δένδρων και για την οποία εκδίδεται η απόφασης του άρθρου 3 παρ.3 του νόμου 1734/26.10.1987 . Ο βοσκότοπος μπορεί να ανήκει σε έναν ή περισσότερους ιδιοκτήτες και να εκτείνεται στα διοικητικά όρια ενός ή περισσοτέρων οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης
(2) Διαχείριση βοσκοτόπων: Η οργάνωση της εκμετάλλευσης του βοσκότοπου με σκοπό να επιτυγχάνεται το καλύτερο δυνατό οικονομικό αποτέλεσμα με την κατάλληλη ρύθμιση της βόσκησης των ζώων και την εκτέλεση έργων βελτίωσης και συντήρησης χωρίς να βλάπτεται η βοσκοϊκανότητά του ούτε ο βοσκότοπος ως οικοσύστημα [
(3) Βοσκοϊκανότητα: Η ικανότητα ενός βοσκότοπου να εξασφαλίζει επαρκή τροφή σε ορισμένο αριθμό ζωϊκών μονάδων για ορισμένο χρονικό διάστημα, χωρίς να παραβλάπτεται η παραγωγική αυτή ικανότητα
(4) Η διαχείριση όλων των βοσκοτόπων (πεδινών, ημιορει­νών, ορεινών), ανεξάρτητα από το ιδιοκτησιακό τους καθε­στώς, ενεργείται σε ενιαία βάση και υπάγεται στη μέριμνα του κράτους, η οποία ασκείται από το Υπουργείο Γεωργίας. (σήμερα Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ν. 1734/26.10.1987).
Ο ν. 3399/17.10.2005 προβλέπει την σύσταση Τοπικών Κέντρων Αγροτικής Ανάπτυξης σε κάθε νομό με σκοπό την επιστημονική, επαγγελματική και τεχνολογική στήριξη των αγροτών
Ο ν. 3463/8.6.2006 (Κύρωση του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων) αποδίδει στους δήμους την αρμοδιότητα διαχείρισης των βοσκοτόπων.

Οι γειτονιές μας

 

Πρόσφατες αναρτήσεις

  • Δεν υπάρχουν δημοσιεύσεις προς εμφάνιση

Αναζήτηση Videos

Πρόσφατα Videos

Εκδήλωση για τη μάχη στη Βρυτζάχα 2018

Category: Σούλι

Παρουσίαση βιβλίου "Η Ιστορία της Λιβίκιστας στην Οθωμανική Περίοδο" στο Ζωτικό Ιωαννίνων

Category: Παρουσιάσεις

Κοπή πίτας 2019 του Συλλόγου "Η ΒΡΥΤΖΑΧΑ" στο Ζωτικό

Παρουσίαση του βιβλίου του Δ.Μίχα "Η Ιστορία της Λιβίκιστας στην Οθωμανική περίοδο"